Utawala
unaobadilisha
tabia
si miundo tu.

Utawala

Mafunzo yetu ya utawala bora na uwezeshaji vinalenga kuleta mabadiliko ya tabia, si kuanzisha mifumo pekee.

Utawala bora ni muhimu katika kuhakikisha uwazi na usawa katika Jumuiya za Hifadhi za Wanyamapori (WMAs).

Kwa kuimarisha uongozi, uwezo wa kufanya maamuzi na uwajibikaji, jamii zinaweza kusimamia kwa uwazi rasilimali na mapato yao, na kuhakikisha kuwa manufaa yanagawanywa kwa usawa miongoni mwa wanajamii wote. Mifumo iliyo wazi hupunguza migogoro, hujenga imani, na huonyesha kwa wadau wa ndani na washirika wa nje kuwa WMA inasimamiwa kwa ufanisi na weledi. Hili sio tu linaziwezesha jamii, bali pia huweka msingi imara wa maendeleo endelevu na mafanikio ya muda mrefu katika uhifadhi.

Kazi yetu ya kukuza utawala bora inawawezesha viongozi wa biashara hizi za kijamii

Kwa kuwapatia ujuzi, maarifa na imani ili kufanya maono yao ya usimamizi wa maliasili kuwa hatua za vitendo zinazoboresha maisha ya jamii. Kwa kuimarisha uongozi, usimamizi wa fedha na uwezo wa kufanya maamuzi, tunahakikisha kuwa jamii zinaweza kusimamia rasilimali zao kwa njia endelevu, kuzalisha manufaa ya kiuchumi, na kujenga taasisi za uhifadhi unaoongozwa na jamii zinazojitegemea na zenye uwezo wa kudumu kwa muda mrefu.

Wanawajibika

Wanawajibika kwa wanachama na jamii yao.

Wana uwezo

Wana uwezo wa kusimamia ardhi, rasilimali na fedha

Wawazi

Uwazi, uwazi katika namna taarifa zinavyotolewa.

Shirikishi

Shirikishi na Jumuishi katika kufanya maamuzi.

Uchambuzi wa kina kuhusu Makame WMA; Jinsi utawala bora unavyochangia ustawi wa jamii.

Nini hutokea pale ambapo utawala bora unafanya kazi kwa vitendo? Makame WMA inatuonyesha.

Jumuiya ya Hifadhi ya Wanymapori Makame inaonyesha kwa nini Honeyguide inawekeza katika kuimarisha utawala kama msingi wa uhifadhi unaoongozwa na jamii. Kulinda wanyamapori na kuvutia wawekezaji ni muhimu, lakini hilo pekee halitoshi. Ili uhifadhi uweze kudumu, jamii lazima ziziamini taasisi zinazosimamia ardhi yao. Zinapaswa kuelewa jinsi maamuzi yanavyofanywa, kujua ni nani anayewawakilisha, na kuona kwamba viongozi wao wanawajibika.

Makame WMA inaonyesha kile kinachowezekana pale ambapo utawala haupo kwenye sera na kanuni pekee, bali unatekelezwa na kuishi katika utendaji wa kila siku.

Soma zaidi kuhusu athari chanya ambazo mbinu yetu imeleta katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame.>

Makame WMA na Honeyguide zimeshirikiana katika utekelezaji wa shughuli na miradi mbalimbali inayolenga kuimarisha utawala, ikiwemo Tathmini ya Utawala na Usawa Ngazi ya Jamii (SAGE), Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) na Mfumo wa Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA) ni zana zilizobuniwa mahsusi ili kujenga utawala bora na wenye usawa katika usimamizi wa maliasili.

Katika mchakato huu, Makame WMA imefanya kazi ya kuimarisha namna Chama chao Kilichoidhinishwa (AA) kinavyotekeleza wajibu wake kama chombo cha utawala cha taasisi ya uhifadhi inayoongozwa na jamii. Juhudi hizi zimejumuisha kuboresha mawasiliano kati ya viongozi na vijiji wanachama, kuimarisha namna maamuzi yanavyofanywa na kufuatiliwa, pamoja na jinsi maoni na changamoto za wanajamii zinasikilizwa na kutafutiwa ufumbuzi.

Hatua hizi zimejikita katika maboresho ya vitendo, kama vile kuendesha mikutano kwa uwazi, mgawanyo wa wazi wa majukumu kati ya utawala na usimamizi, ushiriki katika kufanya maamuzi, na kuonekana kwa miradi ya maendeleo ya jamii inayotekelezwa kwa msaada wa WMA.
Utawala bora huwa halisi pale unapotekelezwa katika shughuli za kila siku.

Jinsi mabadiliko haya yanavyojitokeza kwa wakati huonekana vyema kupitia mabadiliko ya tabia na mitazamo. Kutathmini utawala si jambo rahisi. Ili kuelewa kwa hakika kama utawala unafanya kazi ipasavyo, ni muhimu kuzingatia mitazamo ya wadau wote wanaohusika. Hata hivyo, maoni na mitazamo ya wanajamii ndiyo msingi na kiini cha uhifadhi unaoongozwa na jamii. Kukusanya mitazamo hii na kuitafakari husaidia kuonyesha jinsi uwekezaji katika kuimarisha utawala unavyotafsiriwa kuwa uzoefu halisi.

Uelewa na Ufahamu: Matokeo ya Ushirikishwaji Endelevu na Kuongezeka kwa Uwazi
Katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame, asilimia 94 ya washiriki waliripoti kuwa wanafahamu WMA yao, ikilinganishwa na asilimia 90 katika Kanda ya Kaskazini na asilimia 83 kitaifa.

Matokeo haya yanaakisi miaka ya ushirikishwaji wa kimfumo kati ya uongozi wa WMA na jamii; ambapo ni sehemu muhimu ya mchango wa Honeyguide katika kuimarisha utawala. Ushirikishwaji huu umewezesha WMA kutambulika kama taasisi inayomilikiwa na jamii, badala ya kuonekana kama mradi wa uhifadhi unaotoka nje ya jamii. Iwe ni kupitia filamu za uhamasishaji, mikutano ya jamii, Askari wa Wanyamapori wa Vijiji wanaolinda watu na maisha yao, miradi ya maendeleo ya jamii yenye taarifa zinazoonyesha wazi kuwa imetekelezwa kwa msaada wa WMA, au viongozi wa WMA wanaotoa elimu kwa wanakijiji kuhusu majukumu na kazi za WMA jitihada hizi zote huchangia kujenga jamii inayofahamu WMA ni nini na, muhimu zaidi, kutambua kuwa wanajamii wote ni sehemu ya WMA hiyo.

Utawala sio tu kufahamu kuwa WMA ipo. Ni kuhusu kushiriki kikamilifu katika namna inavyoongozwa na kusimamiwa.

Katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame, idadi kubwa ya wanajamii wanaelewa jinsi wawakilishi wa vijiji vyao wanavyochaguliwa, na kiwango cha ushiriki katika uchaguzi ni cha juu kuliko wastani wa Kanda ya Kaskazini na wa kitaifa. Takwimu hizi zinaonyesha kuwa mifumo ya utawala haipo kwenye maandishi pekee, bali inatekelezwa na kutumiwa kikamilifu katika utendaji wa kila siku.

Wananchi wanapoelewa namna uongozi unavyofanya kazi na kushiriki kikamilifu katika mchakato huo, uhifadhi huwa jukumu la pamoja. Kufanya maamuzi hakubaki kuwa jambo la viongozi pekee, bali kunakuwa mchakato ambao jamii hushiriki kuuelekeza na kuuboresha. Juhudi za kuimarisha utawala zimejikita katika kuhakikisha kuwa mifumo ya uongozi inaonekana wazi, inawashirikisha wadau wote, na inajenga imani ya jamii. Katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame:

  • Asilimia 78 ya washiriki wanaelewa jinsi wawakilishi wa WMA kutoka vijijini wanavyochaguliwa, kiwango ambacho ni cha juu kuliko wastani wa asilimia 72 katika Kanda ya Kaskazini.
  • Asilimia 66 ya washiriki waliripoti kushiriki katika uchaguzi, kiwango ambacho ni cha juu kuliko wastani wa asilimia 59 katika Kanda ya Kaskazini na asilimia 52 kitaifa.

Matokeo haya yanaendana na malengo ya Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) na Mfumo wa Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA), ambayo yanalenga kuimarisha uwakilishi, kuweka wazi taratibu za utawala, na kuhakikisha kuwa mifumo ya utawala haipo kwa jina pekee, bali inatumika kikamilifu katika utekelezaji wa shughuli za kila siku.

Uwajibikaji ni msingi wa utawala bora. Katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame, washiriki wengi wanasema wanawafahamu wawakilishi wa WMA kutoka katika vijiji vyao. Idadi kubwa pia inaamini kuwa uchaguzi hufanyika kwa haki na uwazi, kiwango ambacho ni cha juu kuliko wastani wa Kanda ya Kaskazini na kitaifa.
Juhudi za kuimarisha utawala pia zinatoa kipaumbele kwa uwajibikaji kama kanuni ya kwanza ya utawala bora kupitia mafunzo ya Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) na Mfumo wa Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA). Kupitia mbinu hizi, jamii hushirikishwa kikamilifu ili kufahamu wanaowawakilisha, huku viongozi wakipatiwa mafunzo na ushauri unaowasaidia kutambua umuhimu wa nafasi yao ya uongozi na wajibu wao kwa jamii wanayoihudumia.

  • Asilimia 82 ya washiriki katika Jumuiya ya Hifadhi ya Wanyamapori Makame walisema wanawafahamu wawakilishi wa WMA kutoka katika vijiji vyao. Kiwango hiki ni cha juu kidogo kuliko wastani wa asilimia 78 katika Kanda ya Kaskazini na asilimia 78 kitaifa.
  • Asilimia 65 ya washiriki waliona kuwa uchaguzi ulifanyika kwa haki na uwazi, ikilinganishwa na asilimia 57 katika Kanda ya Kaskazini na asilimia 54 kitaifa.

Viashiria hivi vinaonyesha kuwa maboresho ya utawala yanaendelea kuimarisha uhalali, ambapo ni mojawapo ya matokeo muhimu yanayofuatiliwa kupitia Mfumo wa Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA). Mfumo huu unaunganisha utendaji wa taasisi na kiwango cha imani ambacho jamii inakuwa nacho kwa viongozi wake pamoja na WMA kama taasisi ya uhifadhi inayoongozwa na jamii.

Mifumo ya utawala inapofanya kazi vizuri, kulinda mazingira linakuwa jukumu ambalo jamii hulitambua kuwa ni lao wenyewe. Mitazamo chanya inayoshikiliwa na wanajamii kuhusu WMA ni ushahidi muhimu kwamba hisia ya umiliki wa WMA imejengeka; ‘WMA ni yetu, na sisi ni WMA.’ Bila hisia ya umiliki, ushiriki wa kweli katika usimamizi wa maliasili kupitia mfumo wa WMA hauwezi kufikiwa kikamilifu. Jukumu la Honeyguide si kusimamia WMAs, bali kuzisaidia kuwa taasisi imara na endelevu zinazoweza kusimamia rasilimali, mapato na mahusiano na wadau kwa kujitegemea. Makame WMA inaonyesha kuwa utawala unapoboreshwa, manufaa yake hayaishii katika kuboresha mifumo ya utawala pekee: jamii hushiriki zaidi katika maamuzi, huongeza imani kwa viongozi wao, na huwa katika nafasi nzuri zaidi ya kuhakikisha kuwa juhudi za uhifadhi zinaendelea kwa mafanikio kwa muda mrefu.

Imani haiwezi kulazimishwa. Lazima ijengwe.

Kuimarisha utawala Makame WMA kumeunganisha matumizi ya zana zenye mfumo maalum na ushauri wa vitendo. Tathmini husaidia kufuatilia maendeleo, lakini mabadiliko halisi hutokea viongozi wanapokua katika ujasiri na uwazi. Kila kiongozi huja na uwezo na changamoto tofauti, na msaada wa utawala unatambua hilo.

Utawala si mpango wa mara moja. Ni mchakato endelevu wa kuimarisha watu, mifumo na mahusiano. Msingi huu unapokuwa thabiti, vitu vingine kama ulinzi, maendeleo ya biashara na athari chanya za kijamii hupata msingi thabiti wa kusimama.

Zana kama Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) na Mfumo wa Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA) hutoa mbinu zenye muundo maalum na zinazoweza kutumika katika kiwango kikubwa katika kujenga uwezo, kufuatilia maendeleo, na kuhakikisha kuwa maboresho ya utawala yanageuka kuwa mabadiliko halisi katika vitendo vya kila siku pamoja na matokeo ya muda mrefu ya kijamii. Zinapounganishwa na ushauri wa moja kwa moja ambapo kila kiongozi wa jamii na msimamizi hutambuliwa kama mtu binafsi mwenye uwezo na changamoto zake, mbinu hii yenye muundo maalum inaweza kuwa na ufanisi mkubwa. Wekeza kwa watu na mifumo, na jamii zitafanya yaliyosalia.

Uzoefu wa Makame WMA unaonyesha kuwa utawala unapofanya kazi vizuri, uhifadhi huwa jambo ambalo jamii inamiliki, inaliunda na inaliendeleza.

Kuanzia Tathmini hadi Utekelezaji: Kuimarisha Utawala Bora kwa Mzunguko Endelevu

Kazi yetu ya utawala huanza kwa kufanya tathmini ya awali kwa kutumia zana ya SAGE ili kubaini maeneo yenye ubora na yale yanayohitaji kuboreshwa. Kisha tunatoa mafunzo ya msingi na mafunzo mahsusi ya utawala kupitia Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF), tukiwajengea viongozi uwezo katika usimamizi, uwajibikaji, usimamizi wa fedha na rasilimali watu. Kupitia ufuatiliaji endelevu wa Utawala kwa Vitendo (GIA), tunafuatilia mabadiliko ya mwenendo na kuhakikisha kuwa maboresho ya utawala yanatafsiriwa kuwa maamuzi bora, usimamizi wenye ufanisi, na WMAs zenye nguvu na endelevu.

Kazi yetu ya kuimarisha utawala huanza kwa kufanya tathmini ya awali kwa kutumia zana ya SAGE, ambayo hufanyika katika mwaka wa kwanza wa ushirikiano. Kutokana na matokeo ya tathmini, tuanzisha Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF), tukianza na mafunzo ya msingi ya utawala kwa viongozi wote wa jamii katika WMA. Baada ya hapo, tunatoa mafunzo ya kiufundi yanayolenga mahitaji mahususi ili kuimarisha uwezo wa viongozi kusimamia usimamizi wa WMA, kuhakikisha uwajibikaji wa timu, na kushiriki kwa ufanisi katika maeneo kama vile usimamizi wa fedha na rasilimali watu. Sehemu muhimu ya mbinu yetu ni ufuatiliaji endelevu unaojulikana kama Utawala kwa Vitendo (GIA). Kupitia mchakato huu, tunafuatilia ikiwa mafunzo yanaleta mabadiliko katika tabia na utendaji wa viongozi, kama mabadiliko hayo yanaboresha namna maamuzi yanavyofanywa, na hatimaye kama WMA inaendelea kuelekea kuwa na utawala bora wenye nguvu, ufanisi na endelevu.

GOVERNANCE-APPROACH-TO-WMA ZAIDI KUHUSU SAGE ZAIDI KUHUSU GCBF ZAIDI KUHUSU GIA

Tunafanikisha maono haya kwa kuunganisha zana za vitendo, takwimu, na usaidizi wa karibu kwa viongozi wa WMAs, serikali za vijiji, wanajamii na washirika wa kitaifa.

SAGE Kuongoza WMAs Kufikia Mafanikio

Honeyguide hutumia zana ya SAGE kusaidia jamii kutathmini utawala na usawa katika WMAs zao. Kwa kuwaleta pamoja wadau mbalimbali, SAGE hubaini mapungufu, husaidia uandaaji wa mafunzo lengwa na huimarisha usimamizi wa WMAs.

SAGE- (Tathmini ya Utawala na Usawa katika Ngazi ya Jamii)

Honeyguide hutumia zana na mbinu ya SAGE. Hii ni zana rahisi na yenye gharama nafuu iliyobuniwa na Taasisi ya Kimataifa ya Mazingira na Maendeleo (IIED) kwa kushirikiana na washirika wake ili kuwasaidia wadau wanaohusika katika maeneo yaliyohifadhiwa na maeneo ya uhifadhi kutathmini ubora wa utawala na kiwango cha usawa katika maeneo hayo. Kwa kutumia dodoso linalozingatia kanuni za IUCN, SAGE huwakutanisha wadau mbalimbali ili kujadili yale yanayofanya kazi vizuri, yale yasiyofanya kazi ipasavyo, na maeneo yanayohitaji kuboreshwa. Mchakato huu wa pamoja huchangia kuimarisha utawala, kukuza usawa, na kufanikisha matokeo bora ya kijamii na kimazingira, huku ukiunga mkono utekelezaji wa malengo ya kimataifa, ikiwemo lengo la 30x30 la Mkataba wa Kimataifa wa Bioanuwai (CBD).

Matokeo ya mchakato wa SAGE husaidia timu ya Honeyguide na viongozi wa WMAs kuelewa kwa uwazi maeneo yenye mapungufu na maeneo yanayohitaji kuboreshwa. Taarifa hizi hutumika kubuni mafunzo na programu za kujenga uwezo zinazolenga mahitaji mahususi, hivyo kuwawezesha viongozi kushughulikia moja kwa moja changamoto zilizobainishwa na kuimarisha usimamizi wa WMA. Aidha, matokeo ya SAGE hutumika katika kubuni BEST (Zana ya Tathmini ya Uendelevu wa Biashara), ambayo ni sehemu muhimu ya maono ya muda mrefu ya Honeyguide ya kusaidia WMAs kuwa taasisi zinazosimamiwa kwa weledi, zenye ufanisi, na zinazotoa matokeo chanya pamoja na manufaa ya kweli kwa jamii na wadau wote.

GCBF Kuimarisha Uongozi wa WMA kwa Athari Chanya za Muda Mrefu

Honeyguide hufanya kazi moja kwa moja na viongozi wa WMAs ili kuimarisha namna maamuzi yanavyofanywa, fedha zinavyosimamiwa, na jinsi jamii zinavyowakilishwa. Kupitia Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF), tunatoa mafunzo kwa vitendo, ushauri elekezi na ufuatiliaji endelevu unaowezesha kanuni za utawala bora kutekelezwa katika shughuli za kila siku. Hii huwasaidia viongozi kusimamia WMAs zao kwa uwazi, uwajibikaji na kwa kuzingatia maslahi ya jamii wanazozihudumia pamoja na uhifadhi wa wanyamapori.

Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF)

Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (Governance Capacity Building Framework – GCBF) ndiyo mbinu kuu ya Honeyguide ya kujenga utawala imara na wenye ufanisi katika Jumuiya za Hifadhi za Wanyamapori (WMAs). Ukiwa umejengwa juu ya uzoefu wa zaidi ya muongo mmoja wa kufanya kazi kwa karibu na taasisi za jamii, GCBF hutoa mfumo wenye mwelekeo na hatua zilizo wazi za kuimarisha uongozi unaowajibika, wenye uwazi na unaoshirikisha wote, ili kuwezesha WMAs kufanya kazi kama taasisi za uhifadhi zinazoongozwa na jamii na zenye uwezo wa kujiendesha kwa ufanisi.

Mfumo huu uliandaliwa kwa ushirikiano na viongozi wa jamii,GCBF huwajengea wajumbe wa bodi na viongozi wa WMAs ujuzi wa vitendo unaohitajika kusimamia shughuli za uhifadhi, kusimamia mapato, na kufanya maamuzi yanayotokana na taarifa sahihi. Ukiwa umejengwa juu ya kanuni 12 za utawala bora na ukiongozwa na mfano wa uendelevu unaozingatia uwiano kati ya matokeo ya kiuchumi, kijamii na kiikolojia, mfumo huu unaunganisha mafunzo ya msingi ya utawala na moduli za mafunzo ya kiufundi zinazolenga mahitaji mahususi. Mkazo mkubwa unawekwa katika kubadili mtazamo na tabia za viongozi, ili kuimarisha uongozi wa kitaalamu, kuongeza uwazi, na kujenga kujiamini kunakohitajika kushirikiana kwa ufanisi na wawekezaji, serikali na washirika.

Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) unaweka viwango vya pamoja vya kujenga uwezo wa utawala kwa Honeyguide na WMAs tunazoshirikiana nazo. Dira yake ni kujenga mifumo imara na jumuishi ya utawala inayoongozwa na jamii, inayozingatia usawa, uwazi na uongozi wa jamii. Kupitia mafunzo, ushauri na ufuatiliaji wa mara kwa mara, mfumo huu huimarisha uongozi, uratibu na uwezo wa kufanya maamuzi, huku ukikuza uwajibikaji wa kifedha na usimamizi wa rasilimali unaozingatia maadili.

Utekelezaji wa Mfumo wa Kujenga Uwezo wa Utawala (GCBF) unaratibiwa kupitia Programu ya Utawala na Mawasiliano ya Honeyguide, na kutekelezwa na watumishi wa Honeyguide, washauri pamoja na wakufunzi waliothibitishwa. Mfumo huu huendelezwa kupitia mchakato endelevu wa kujifunza, ufuatiliaji na tathmini za mara kwa mara, ili kuhakikisha unabaki kuwa wa vitendo, unaofaa na unaojibu changamoto halisi za utawala zinazojitokeza katika maeneo ya utekelezaji. Aidha, WMAs hutumia GCBF kama rejea na zana ya kujitathmini ili kufuatilia maendeleo yao na kuongoza maboresho ya taasisi.

Kama mfumo ulio hai, GCBF huendelea kukua sambamba na mabadiliko katika muktadha wa utawala na uhifadhi. Kwa kuujumuisha katika kazi zote za utawala, Honeyguide huhakikisha mwendelezo, uhifadhi wa kumbukumbu za taasisi na udhibiti wa ubora, hivyo kuimarisha nafasi yake ya uongozi katika kuendeleza uhifadhi wenye usawa unaoongozwa na jamii nchini Tanzania.

Muundo wa mfumo huu umejengwa katika sehemu kuu mbili: Moduli za Msingi na Moduli Maalum

Moduli za Msingi zinaweka misingi muhimu ya utawala bora. Maeneo haya ya msingi yanajumuisha kanuni za Utawala Bora na Uongozi, mifumo ya Kisheria na Sera, miongozo madhubuti ya usimamizi wa fedha na uwajibikaji, pamoja na viwango vya usimamizi wa rasilimali watu na maadili.

Moduli Maalum huwezesha utoaji wa mafunzo kulingana na mahitaji mahususi ya taasisi. Maeneo haya ya nyongeza yanahusisha mada maalum kama vile usimamizi na utatuzi wa migogoro, kuimarisha usawa wa kijinsia na ujumuishaji wa makundi yote ya kijamii, kuboresha mawasiliano na ushirikishwaji wa wadau, pamoja na mbinu za vitendo za kufuatilia na kutathmini utendaji wa utawala.

Kuboresha utoaji wa taarifa na ushiriki

Changamoto nyingi za utawala husababishwa na ukosefu wa taarifa sahihi. Honeyguide husaidia WMAs kubuni mifumo ya mawasiliano na usambazaji wa taarifa inayowafikia wanajamii, mashirika yasiyo ya kiserikali (NGOs), wawekezaji, taasisi za serikali, pamoja na wajumbe wa vyombo vya utawala.

Lengo ni kuhakikisha kwamba hakuna mtu anayeshangazwa na maamuzi yanayoathiri ardhi yake, haki zake au maisha yake.

Utawala kwa Vitendo (GIA): Kutathmini na kuimarisha utawala

Honeyguide imeandaa Zana ya Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA). GIA inawasaidia viongozi wa WMAs kutekeleza kanuni za utawala bora kwa vitendo. Kwa kuunganisha ukaguzi wa mifumo na nyaraka pamoja na maoni kutoka kwa jamii, GIA hubaini maeneo yanayohitaji kuboreshwa katika uongozi, uwajibikaji na ushirikishwaji. Honeyguide hutumia GIA kufuatilia utendaji, kuongoza maamuzi na kujenga utawala bora katika shughuli za kila siku. Hii husaidia WMAs kuwa na uwazi, zinazosimamiwa kwa weledi na zilizo tayari kuvutia uwekezaji, huku zikitoa manufaa halisi kwa jamii na wanyamapori.

GIA hutathmini utawala katika vipengele vitano muhimu: Uwajibikaji, Uwezo, Ushiriki na Kufikia Mwafaka, Uwazi na Upatikanaji wa Taarifa, pamoja na Uendelevu.

Tathmini hii hukusanya mitazamo kutoka kwa wadau mbalimbali, wakiwemo wanajamii, vyombo vya utawala vya WMAs, timu za usimamizi, maafisa wa shughuli za uhifadhi, na wadau wa nje.

GIA inajumuisha mbinu mbili za tathmini:

Viashiria vinavyotegemea ukaguzi

Kama vile nyaraka za utawala, mifumo ya usimamizi wa fedha, Mikutano Mikuu ya Mwaka (AGMs), na makubaliano ya mgawanyo wa manufaa.

Viashiria vinavyotegemea mtazamo

Kurekodi uzoefu kuhusu usawa, ujumuishaji na imani.

Kila WMA hupokea dashibodi na kadi za tathmini zinazoonyesha maeneo yenye mafanikio, mapungufu, vihatarishi na hatua za kipaumbele zinazohitaji kuchukuliwa. GIA ni mfumo endelevu wa kujifunza unaotumiwa na WMAs, washirika na serikali kwa kipindi kirefu ili kufuatilia maendeleo na kuendelea kuboresha utawala.

Utawala kwa Vitendo (GIA): Kutathmini na Kuimarisha Uongozi wa WMA

Honeyguide imeandaa Zana ya Tathmini ya Utawala kwa Vitendo (GIA) ili kuimarisha utawala katika Jumuiya za Hifadhi za Wanyamapori (WMAs) na mifumo mingine ya usimamizi wa maliasili unaoongozwa na jamii nchini Tanzania. GIA imebuniwa ili kutafsiri kanuni za utawala bora kuwa hatua za vitendo zinazoweza kupimika, na kuwapa viongozi wa ngazi ya jamii uelewa wa kina kuhusu utendaji wa taasisi zao pamoja na maeneo yanayohitaji kuboreshwa.

GIA hutathmini utawala katika vipengele vitano muhimu: Uwajibikaji, Uwezo, Ushiriki na Kufikia Mwafaka, Uwazi na Upatikanaji wa Taarifa, pamoja na Uendelevu. Tathmini hii hukusanya mitazamo kutoka kwa wanajamii, vyombo vya utawala vya WMA, timu za usimamizi, maafisa wa shughuli za uhifadhi na wadau wa nje ili kutoa taswira ya kina kuhusu jinsi utawala unavyotekelezwa kwa vitendo.

Zana hii ya tathmini inaunganisha viashiria vinavyotokana na ukaguzi wa mifumo na nyaraka, kama vile nyaraka za utawala, mifumo ya usimamizi wa fedha, Mikutano Mikuu ya Mwaka (AGMs), na makubaliano ya mgawanyo wa manufaa, pamoja na viashiria vinavyotokana na maoni na uzoefu wa wadau kuhusu usawa, ujumuishi na uaminifu.
Mbinu hii ya pande mbili huhakikisha kuwa GIA haitathmini tu mifumo rasmi ya utawala, bali pia uzoefu halisi wa wadau katika utekelezaji wake. Hivyo, husaidia kubaini mapungufu katika uongozi, uwajibikaji na ujumuishi.

Katika msingi wake, GIA ni Mfumo wa Ufuatiliaji, Tathmini, Uwajibikaji na Kujifunza (MEAL) uliobuniwa kulingana na mahitaji ya WMAs. Mfumo huu huziwezesha WMAs kufuatilia utendaji kwa wakati halisi, kujumuisha kanuni za utawala bora katika shughuli za kila siku, na kupima maendeleo yake kwa kuzingatia viwango vya kimataifa.
Kwa mfano, mwaka 2024, WMAs tano zilitumia GIA kubaini maeneo yaliyohitaji kuboreshwa na kufikia asilimia 50 ya maendeleo kuelekea viwango bora vya kimataifa. Waga WMA ni mfano unaoonyesha jinsi mfumo huu unavyoweza kuimarisha taasisi na kuboresha ufuatiliaji wa utendaji.

Muundo wa GIA pia unaunganisha utendaji wa utawala na mchakato wa kufanya maamuzi kwa vitendo. Honeyguide huandaa dashibodi zinazounganisha alama za tathmini za GIA na taarifa za kifedha, mgawanyo wa manufaa, pamoja na takwimu za kiikolojia. Muunganiko huu huwasaidia viongozi wa WMAs kuona jinsi maamuzi yao yanavyoathiri jamii na maliasili katika eneo lote la WMA, hivyo kuimarisha uwazi, ufanisi na uwajibikaji.

Kwa kutumia GIA, viongozi wa WMAs wanaweza kufanya maamuzi yanayotokana na ushahidi, kuimarisha imani ya wadau, na kuziweka WMAs katika nafasi ya kuwa taasisi za kijamii zinazosimamiwa kwa weledi na zilizo tayari kuvutia uwekezaji. Utawala bora unaoungwa mkono na takwimu za kuaminika pamoja na uongozi shirikishi ni msingi muhimu wa kuvutia uwekezaji wa muda mrefu, kupata uungwaji mkono wa kisera na kisiasa, na kuhakikisha kuwa uhifadhi unaoongozwa na jamii unaleta manufaa ya kweli kwa jamii, uchumi na mazingira.

Vipengele vya GIA

Maswali na Majibu

Utawala unahusisha kuweka mkakati wa taasisi, kusimamia utekelezaji, na kuhakikisha uwajibikaji kwa bodi pamoja na wadau. Usimamizi, kwa upande mwingine, unahusu utekelezaji wa shughuli za kila siku, kwa kutekeleza sera na mipango iliyoidhinishwa na vyombo vya utawala ili kufanikisha malengo ya taasisi.

Ili kurahisisha programu na kuzingatia misingi muhimu ya utawala katika usimamizi wa maliasili, tuliamua kuelekeza juhudi zetu katika kanuni tano za msingi za utawala.